صفحه اصلی استان گیلان در یک نگاه
PDF چاپ نامه الکترونیک

تاريخچه
گيلان كه در اوستا از آن به نام -وارنا نام برده مي شود مركز باستاني اقوام مختلفي است كه معروفترين آنان دو نوع گيل و ديلم هستنديونانيان اين سرزمين را كادوسيان مي نامند. بعضي از محققين كادوسيان را از بوميهاي ايران قبل از آمدن آرياييها به اين سرزمين مي دانند . بنا به گفته دياكوئوف روسي قريب به سه هزار سال پيش، سرزمينهاي پرجنگل كاسپيان كادوسيان و گيلان (گيلها) در شمال خاك ماد قرار داشته است. گيل ها به تدريج با كادوسي ها بصورت تيره واحدي درآمدند. گيل ها در دوره حكومت مادها نيز كاملاً مستقل بودند؛ كورش هخامنشي با كمك گيل ها دولت ماد را منقرض كردگيلان در قرون اول و دوم هجري پناهگاه علويان و محل امني براي آنان بوده است . علويان با مردم خوش رفتاري نموده و در سختي ها با آنان همدردي مي کردند .گيلان در اواخر دوره قاجاريه، ترقي و پيشرفت زيادي كرد و به صورت دروازه اروپا درآمد و در نهضت مشروطه نيز گيلانيان نقش مهمي در به ثمر رساندن انقلاب داشتند.مردم گيل همواره مردمي آزاده بوده اند خاورشناسان بزرگ گيلان و سرزمين هاي ساحل جنوبي درياي کاسپين را داراي تمدن3 هزار ساله دانسته و برخي از آنان به وجود تمدني بزرگ در املش و ديلمان اشاره دارند. در مورد نخستين تمدنهاي تشکيل شده در سرزمين گيلاني مي تواند از تمدن مارليک نام برد.آثار بدست آمده از منطقه تالش نيز حکايت از وجود تمدني عظيم در اين منطقه را دارد که جايگاه کادوسي ها يا تالشي هاست، در نوشته هاي دوره ساساني و کتب تاريخي اوايل اسلام کمتر به نام گيلان بر مي خوريم. در آن زمان اين منطقه با نام ديلم پر آوازه بوده است. گيلان سرزمين جنگل و باران، سرزمين برنج و زيتون و نوغان بستر رودهاي خروشان آرميده در دامن پر مهر درياي کاسپين سرشار از زيبائيها و ديدنيهاست. زبان مردم گيلان زيبا و دلنشين گيلکي است و در بخشهايي از اين سرزمين گويشهاي تالشي و ترکي نيز رايج مي باشد. گيلان سرزميني با تنوع قومي و گويشي است و گوناگوني و تنوع فرهنگي آن بيش از هر جاي ديگر ايران ديده مي‌شود.گيلك‌ها در سرتاسر مناطق جلگه‌اي گيلان پراكنده‌اند و به كشاورزي اشتغال داشتند و اولين اقوام ساكن در گيلان بوده‌اند. گالش‌ها هم كه تيره‌اي از گيلك‌ها هستند، در مناطق كوهستاني و كوهپايه‌اي زندگي و با دامداري امرار معاش مي‌كنند. فرهنگ اين مردم بسيار بكر و دست نخورده است. بسياري از آيين‌ها و اعياد باستاني همراه با گاهشمار ديلمي و موسيقي فولكلور هنوز كه هنوز است در ميان آنها رواج دارد. تات‌ها نيز در مناطق جنوبي گيلان بويژه در رودبار و آبادي‌هاي تابعه آن زندگي مي‌كنند. اين قوم نيز زبان و فرهنگ و آيين‌هاي ويژه‌اي دارند كه برخي از آنها از دوران كهن به جا مانده است. جدا از محققان بومي و ايراني، محققان اروپايي و امريكايي نيز گيلان را محل خوبي براي گردآوري فرهنگ مردم ديده‌اند. نخستين مطالعات گيلان‌شناسي به وسيله اروپايي‌ها صورت گرفته است. پيش از آن بررسي و تحقيق همه‌جانبه‌اي درباره گيلان تاليف نشده بود. الكساندر خودزكو در سال‌هاي 1806ميلادي به بعد در عصر محمدشاه قاجار به عنوان كنسول روسيه در رشت خدمت مي‌كرد. اقامت چند ساله او در گيلان و آشنايي‌اش با فرهنگ و زبان مردم گيلان وي را برانگيخت تا درباره فرهنگ مردم گيلان به مطالعه و پژوهش بپردازد. كتاب سرزمين گيلان تك‌نگاري درباره گيلان است. وي همچنين ترانه‌هاي فولكلور گيلان را جمع‌آوري و به چاپ رسانده است. پس از او ه. ل. رابينو، كنسول‌يار انگليس در گيلان كه در سال‌هاي 1812- 1806 ميلادي در گيلان بوده به پژوهش درباره فرهنگ گيلان دست يازيد و كتاب ولايات دارالمرز گيلان ايران را تاليف كرد. او همچنين چند كتاب ديگر درباره فرهنگ فولكلور گيلان نوشت و به گردآوري فرهنگ اقوام ساكن در ايران علاقه نشان داد. كتاب‌هاي ورزش‌هاي باستاني گيلان، ترانه‌هاي گيلكي، داستان‌ها و و چند كتاب ديگر حاصل تلاش اوست. كريستيان برومبرژه هم درباره مسائلي چون معماري و مسكن در جامعه روستايي، آشپزي، باورداشت‌هاي مردم گيلان، زندگي و اقتصاد روستاييان به مطالعه و تحقيق پرداخت و كتاب‌ها و مقالات متعددي از او در مجلات معتبر جهان به چاپ رسيده است. بجز اينها، برخي از مردم‌شناسان ژاپني، كره‌اي و امريكايي در جامعه گيلان به مطالعه پرداخته اند . برگ زرين تاريخ و فرهنگ گيلاني ها به مبارزات مردمي و ظلم ستيزي آنان عليه استبداد داخلي و استعمارخارجي مي باشد كه مي توان به قيام دهقانان عليه مالکان بزرگ که منجر به حکومت هاي محلي سلسله کيا در گيلان شد، سال 1039 هـ ق قيام غريب شاه يا عادلشاه عليه شاه صفي، قيام سال 1045 مردم عليه استنکو از فرماندهان روسي که منجر به فرار او شد و قيام مردم گيلان به رهبري ميرزا کوچک خان جنگلي عليه استبداد داخلي و استعمار خارجي تنها گوشه اي از مبازرات ضداستكباري مردم شجاع گيلان مي باشد. گيلانيان در عالم اسلام نيز با گرويدن به مذهب تشيع ارادت خود را به اين خاندان نشان دادند بطوريكه گيلان مامن و پناهگان سادات علوي گرديد.

موقعيت جغرافيايي استان گيلان:
استان هميشه سرسبز گيلان از شمال به درياي خزر و كشورهاي مستقل مشترک المنافع، از جنوب به استان زنجان و قزوين و رشته كوههاي البرز از شرق به استان مازندران و از غرب و شمال غربي به استان اردبيل محدود مي گردد وبالغ بر14 هزاركيلومترمربع مساحت دارد. كمترين فاصله كوه از درياي خزر ( در حويق ) نزديك به 3 كيلومتر و بيشترين فاصله آن از دريا ( در امام زاده هاشم ) حدود 50 كيلومتر است .درازاي آن از شمال باختري به جنوب خاوري ، 235 كيلومتر و پهناي آن ، از 25 تا 105 كيلومتر تغيير مي كند .رشته كوههاي البرز با ارتفاع متوسط 3000 متر، همانند ديواري در باختر و جنوب گيلان كشيده شده و اين منطقه جز از راه دره منجيل ، راه شوسه ديگري به فلات ايران ندارد. شكل جغرافياي گيلان به صورت بدنه اي پرچمي شكل و شامل البرز غربي و جلگه گيلان در جنوب و گردني استوار و افراشته شامل؛ كوههاي تالش و جلگه ساحلي در جهت شمال مي باشد كه ناهمواريهاي آن از دو قسمت كوهها و جلگه تشكيل شده است

موقعيت كوهها و جلگه ها ي گيلان
كوهها :
رشته غربي : شامل كوههاي تالش, ماسوله, پشته كوه هزار دره رود آستارا تا تنگه -منجيل با جهت شمالي – جنوبي ، به صورت چندين رشته چين خوردگي موازي نا متقارن است كه گيلان را از اردبيل و زنجان جدا مي سازد و شهرستانهاي آستارا و تالش در دامنه هاي شرقي اين كوهها واقع شده اند. قله هاي مهم اين رشته، قله( بقروداغ ) 3300 متر و ( ماسوله داغ ) 3050 متر است. نوع فرسايش در نقاط مرتفع ، يخچالي و در نقاط كم ارتفاع، آبهاي روان است .
رشته شرقي : اين قسمت شامل؛ ناهمواريهاي ديلمان, لاهيجان, عمارلو و خزران است و به صورت چندين رشته چين خوردگي موازي نا متقارن با جهت غربي ـ شرقي مي باشد كه از دره سفيد رود تا كوههاي استان مازندران گسترده شده است.شيب تند دامنه ها، به طرف درياي مازندران و شيب كم آن، به طرف دره شاهرود است. از قله هاي مهم اين ناحيه؛ در فك كوه 2705 متر, ناتشكوه و خشتچال مي باشند. فرسايش آبهاي روان، دره هاي متعددي در آن به وجود آورده است.
جلگه ها :
جلگه شرقي: اين جلگه به صورت نوار باريكي، بين سواحل درياي کاسپين و دامنه هاي شمالي البرز غربي ،با وسعت اندكي واقع شده و مستقيما‎‎‏‏‏‏‏ًٌَُُُ تحت تاثير آبرفتهاي تعداد زيادي از رود خانه هاي ساحلي با خصوصيات سيلابي قرار گرفته است.
جلگه مركزي: اين جلگه وسيع به شكل مثلثي در حد فاصل امام زاده هاشم, انزلي, و چمخاله تشكيل يافته است كه علل وسعت زياد اين جلگه، ناشي از عواملي چون وجود گسلي است كه رشته كوههاي غربي را از سلسله جبال البرز جدا نموده و سبب حركات طبقات زمين به سمت شمال گرديده ، همچنين رسوباتي كه توسط سفيدرود در اين ناحيه رسوب گذاري شده و تبخير شديد و عوامل ديگري كه در گذشته باعث پايين رفتن سطح آب درياي کاسپين گرديده ، مي باشد

مزيتهاي سرمايه گذاري در استان گيلان:
استان گيلان با حدود 9/0 درصد مساحت كل ايران، 1/92 درصد چاي، 6/37 درصد برنج، 2/76 درصد فندق، 1/85 درصد ابريشم، 60 درصد بادام زميني، 4/21 درصد زيتون، 7/2 درصد مركبات، 4/13 درصد گوشت ماهي خاوياري، 4 درصد گوشت مرغ، 1/5 درصد گوشت قرمز، 4/22 درصد آبزيان پرورشي و 15 درصد خاويار كشور را توليد مي نمايد. اين استان داراي بندري براي بارگيري و تخليه كالا به ظرفيت 5/6 ميليون تن در سال مي باشد و نيز با دارا بودن يك منطقه آزاد تجاري با شش نوع كاربري مختلف و فرودگاه بين المللي و سه گمرك منطقه اي فعال و همچنين در دست احداث بودن، 200 كيلومتر راه آهن بين قزوين- رشت- انزلي جهت تكميل مسير كريدور شمال- جنوب، مزيت ويژه اي بخود گرفته و در كليه بخشهاي اقتصادي، قابليت سرمايه گذاري داخلي و خارجي را دارد و بستر براي فعاليتهاي اقتصادي، آماده و مهيا است.

مزيتهاي جغرفيايي اقتصادي :
1 - برخورداري از موقعيت ممتاز جغرفيايي و قرار گرفتن در مسير كريدور نوستراك.
2 - همجواري با كشورهاي آسياي ميانه از طريق خاكي و آبي.
3 - برخورداري از منابع طبيعي و جنگلهاي انبوه و اقليم مستعد و خاك حاصلخيز كشاورزي و تالاب منحصر بفرد انزلي و سواحل زيباي دريايي.
4 - جاري بودن رودخانه هاي دائمي و پرآب سفيدرود، پل رود، كرگانرود، شفارود و ...
5 - وجود منطقه ويژه انزلي
6 - قطب تجاري و كشاورزي از ديرباز تاكنون.
7 - آب وهواي معتدل و طبيعت زيبا.
8- دسترسي دريائي به بنادر آستراخان و لاكان روسيه.
9- كوتاهي مسير حمل و نقل از طريق گيلان.

مزيتهاي توليدي و اقتصادي :
1-يكي از قطبهاي صنعتي كشور، بويژه در صنايع تبديلي كشاورزي و دريايي و صنايع دارويي و سلولزي و نساجي (جزو ده استان اول كشور).

2-برخورداري از مواد اوليه براي توسعه صنايع تبديلي.

3-وجود صنايع بزرگ همچون كاغذ و نساجي و فولاد.
4- وجود شهركها و نواحي صنعتي در نقاط مختلف استان.
5-نيروي كار ماهر و تحصيل كرده و آماده كار در بخشهاي مختلف اقتصادي و  همچنين نيروي كار ارزان.
6-منابع انرژي مصرفي ارزان نظير آب، برق، گاز و ...

مزيتهاي زيرساختي :
1-وجود 4 نيروگاه برق لوشان و رشت و نيروگاه آبي منجيل و نيروگاه بادي منجيل و شبكه هاي وسيع توزيع و انتقال برق در استان.
2-مخازن ذخيره سوخت تا 200 ميليون ليتر، نفت سفيد، بنزين و نفت گاز جهت سوخت رساني به گيلان، اردبيل و غرب مازندران.
3-برخورداري از شبكه هاي وسيع حمل و نقل جاده اي، فرودگاه بين المللي رشت و بنادر انزلي و آستارا.
4-وجود بازارچه مرزي مشترك با كشور آذربايجان.
5-وجود دانشگاهها و مراكز آموزش فني و حرفه اي و مؤسسات تحقيقاتي صنعتي و كشاورزي تأمين كننده نيروي انساني ماهر و متخصص در استان.
6-اجراي برنامه اتوماسيون اداري و ايجاد ساختار فيزيكي و سخت فزار لازم براي توسعه تكنولوژي اطلاعات (ICT) در مركز اصلي استان.
7-آزاد راه  قزوين-رشت
8- راه آهن در شرف احداث قزوين-بندرانزلي.
9-امكانات بندري و كشتيراني در منطقه انزلي.

مزيتهاي تجاري خدماتي :
1-وجود مركز خدمات سرمايه گذاري در استان.
2-طرح در شرف احداث نمايشگاه دائمي عرصه خدمات و كالا.
3-برخورداري از شبكه وسيع مؤسسات مالي، پولي و اعتباري (دولتي و خصوصي).
4-وجود تشكلهاي دولتي و خصوصي در حوزه خدمات بازرگاني و اقتصادي نظير اتاق بازرگاني و صنايع و معادن، خانه صنعت، انجمن مديران صنايع و ...
5-وجود دو گمرك در انزلي و آستارا و همچنين گمرك فرودگاه رشت.
6-برخورداري از سيلوها، انبارها و سردخانه هاي مناسب.
7-امكان واگذاري زمين براي سرمايه گذاري فعاليتهاي اقتصادي.
8-امكان دسترسي به بازار 300 ميليون نفري كشورهاي آسياي ميانه.
تسهيلات استان براي سرمايه گذاران داخلي و خارجي در بخشهاي مختلف اقتصادي :
1-پشتيباني و مساعدت در راستاي اخذ مجوزهاي لازم
2-اعطاي تسهيلات درحد امكان
3-كمك در استقرار واحدها درشهركها و نواحي صنعتي استان
4-دارا بودن نيروي كار ماهر و متخصص
5-ارائه مشاوره هاي لازم در زمينه هاي مختلف 
6-وجود منابع معدني و نيمه صنعتي
7-وجود مراكز خدمات سرمايه گذاري
8-ايجاد بستر مناسب جهت برقراري همكاريهاي لازم شبكه هايوسيع مؤسسات مالي، پولي و اعتباريبا سرمايه گذاران.
9-ايجاد تسهيلات لازم در ترانزيت، حمل ونقل داخلي رجي كالاهاي توليدي، مواد خام و كالاهاي نيمه ساخته.
10-ايجاد زمينه مناسب جهت همكاري تشكلهاي دولتي وخصوصي در حوزه خدمات بازرگاني و اقتصادي نظير اتاق بازرگاني و صنايع و معادن، خانه صنعت، انجمن مديران صنايع و اتحاديه بازرگانانبا سرمايه گذاران.